آیا تشخیص سرطان پستان همیشه به معنای برداشتن کامل پستان است؟ بسیاری از افراد پس از شنیدن نام ماستکتومی با نگرانیها و سؤالات زیادی روبهرو میشوند؛ از اینکه این جراحی در چه شرایطی انجام میشود تا اینکه آیا امکان بازسازی پستان پس از آن وجود دارد یا خیر، ماستکتومی یکی از روش های مؤثر در درمان و گاهی پیشگیری از سرطان پستان است که با توجه به شرایط هر بیمار به روش های مختلف انجام میشود، اما این جراحی دقیقا چگونه انجام میشود و چه کسانی به آن نیاز دارند؟ در ادامه به تمامی این پرسشها پاسخ میدهیم.
علت انجام جراحی ماستکتومی
آیا ماستکتومی فقط برای درمان سرطان پستان انجام میشود؟ اگرچه شایع ترین دلیل انجام این جراحی، درمان سرطان پستان است، اما در برخی شرایط نیز برای کاهش خطر ابتلا به سرطان یا کنترل بیماری های پیشرفته پستان توصیه میشود، تصمیم به انجام ماستکتومی بر اساس نوع بیماری، مرحله سرطان، شرایط بیمار و نظر تیم درمان اتخاذ میشود.
درمان سرطان پستان
شایعترین علت انجام ماستکتومی، درمان سرطان پستان است و در مواردی که تومور بزرگ باشد، چندین ناحیه از پستان درگیر شده باشند یا امکان حفظ پستان با جراحی محدود وجود نداشته باشد، پزشک برداشتن کامل پستان را توصیه میکند و هدف از این جراحی، خارج کردن کامل بافت درگیر و کاهش احتمال باقی ماندن سلول های سرطانی است.
وجود چند کانون سرطانی در پستان
گاهی سرطان تنها به یک قسمت از پستان محدود نیست و در چند ناحیه مختلف به طور همزمان ایجاد میشود، در این شرایط، انجام جراحی حفظ پستان نتیجه مناسبی نداشته و ماستکتومی بهعنوان مؤثرترین روش درمان برای خارج کردن تمام بافت درگیر انتخاب میشود.
عود سرطان پستان
در برخی بیماران، سرطان پس از درمان های قبلی مانند جراحی حفظ پستان یا پرتودرمانی دوباره در همان پستان عود میکند و در چنین شرایطی، ماستکتومی بهترین گزینه برای کنترل بیماری و کاهش احتمال عود مجدد است، به ویژه اگر امکان تکرار پرتودرمانی وجود نداشته باشد.
کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان
در افرادی که به دلیل جهش های ژنتیکی مانند BRCA1 یا BRCA2 یا سابقه خانوادگی قوی، خطر بسیار بالایی برای ابتلا به سرطان پستان دارند، ماستکتومی پیشگیرانه توصیه میشود، این جراحی احتمال ابتلا به سرطان را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد، هرچند تصمیمگیری برای انجام آن باید پس از مشاوره دقیق با پزشک انجام شود.
ناتوانی در انجام جراحی حفظ پستان
در برخی شرایط مانند بزرگ بودن تومور نسبت به اندازه پستان، درگیری گسترده بافت یا وجود مواردی که انجام پرتودرمانی پس از جراحی امکانپذیر نیست، جراحی حفظ پستان گزینه مناسبی نخواهد بود و در این موارد، ماستکتومی درمان مؤثرتر و ایمنتری است.
سرطان التهابی پستان
سرطان التهابی پستان یکی از انواع تهاجمی سرطان است که با قرمزی، تورم و ضخیم شدن پوست پستان همراه است و این بیماران ابتدا تحت شیمی درمانی قرار میگیرند و سپس برای خارج کردن بافت درگیر، ماستکتومی انجام میشود تا شانس کنترل بیماری افزایش یابد.
برای دریافت نوبت مشاوره از دکتر صاحبه فرضعلی زاده بر روی لینک زیر کلیک کنید.
چه انواعی از ماستکتومی وجود دارد؟
نوع ماستکتومی با توجه به مرحله بیماری، اندازه و محل تومور، وضعیت غدد لنفاوی، احتمال بازسازی پستان و شرایط عمومی بیمار انتخاب میشود و پزشک پس از بررسی های لازم، مناسب ترین روش جراحی را پیشنهاد میکند.
ماستکتومی کامل
در این روش، تمام بافت پستان شامل نوک پستان، هاله اطراف آن و بیشتر پوست پستان برداشته میشود، اما عضلات دیواره قفسه سینه حفظ میشوند و در برخی موارد، هم زمان نمونه برداری از غدد لنفاوی نگهبان نیز انجام میشود، این روش یکی از رایجترین انواع ماستکتومی برای درمان یا پیشگیری از سرطان پستان است.
ماستکتومی رادیکال اصلاح شده
در این جراحی، علاوه بر برداشتن کامل بافت پستان، تعدادی از غدد لنفاوی زیر بغل نیز خارج میشوند تا احتمال گسترش سرطان بررسی یا کنترل شود و عضلات قفسه سینه حفظ میشوند، این روش زمانی کاربرد دارد که احتمال درگیری غدد لنفاوی وجود داشته باشد.
ماستکتومی حفظ پوست
در این روش، بیشتر پوست پستان حفظ شده و تنها بافت پستان، نوک پستان و هاله اطراف آن برداشته میشود، حفظ پوست باعث میشود بازسازی پستان با ظاهر طبیعیتر انجام شود، این روش برای بیمارانی مناسب است که کاندید بازسازی فوری پستان هستند.
ماستکتومی حفظ نوک پستان
در این نوع جراحی، بافت داخلی پستان خارج میشود، اما پوست، نوک پستان و هاله اطراف آن حفظ میشوند و این روش تنها در بیمارانی قابل انجام است که تومور فاصله کافی از نوک پستان داشته باشد و درگیری این ناحیه وجود نداشته باشد، نتیجه زیبایی این جراحی بسیار مطلوبتر است.
ماستکتومی دوطرفه
در ماستکتومی دوطرفه، هر دو پستان بهطور هم زمان برداشته میشوند و این روش برای افراد مبتلا به سرطان در هر دو پستان یا افرادی که به دلیل جهش های ژنتیکی مانند BRCA1 یا BRCA2 در معرض خطر بسیار بالای ابتلا به سرطان پستان هستند، به عنوان یک اقدام درمانی یا پیشگیرانه توصیه شود.
ماستکتومی پیشگیرانه
این جراحی برای افرادی انجام میشود که هنوز به سرطان پستان مبتلا نشدهاند، اما به دلیل سابقه خانوادگی قوی یا وجود جهش های ژنتیکی پرخطر، احتمال ابتلای آنها بسیار بالا است و هدف از این روش، کاهش چشمگیر خطر ابتلا به سرطان پستان در آینده است و تصمیمگیری درباره انجام آن باید پس از مشاوره دقیق با پزشک متخصص انجام شود.
اقدامات قبل از ماستکتومی
پیش از عمل، بیمار باید مراحلی را بگذراند و آگاهی از این موارد، اضطراب بیمار را کاهش میدهد و به پزشک هم کمک میکند تا جراحی را با دقت بیشتر انجام دهد.
- قبل از هر چیزی، باید فهرست داروها از قبیل مسکن، رقیقکننده خون، داروهای گیاهی و مشابه به جراح اعلام شود، گاهی نیاز است مصرف برخی داروها برای مدت کوتاه متوقف شود.
- تصویربرداری از قبیل ماموگرافی، سونوگرافی یا امآرآی و آزمایش خون از سوی جراح درخواست میشود و نتایج این بررسیها به شناسایی دقیق بافت هدف کمک میکند.
- اغلب لازم است دستکم 8 تا 12 ساعت پیش از جراحی ناشتا باشید، یعنی شب قبل عمل، بهتر است غذای سبک میل شود و صبح روز عمل، آب یا خوراک دیگر مصرف نشود، مگر اینکه نظر دیگری از سوی جراح مطرح باشد.
- این عمل با بیهوشی عمومی انجام میشود و اگر فرد به داروی بیهوشی حساسیت دارد یا سابقهای از واکنش های خاص نشان داده، باید به متخصص بیهوشی اطلاع دهد.
- استفاده از سیگار و الکل فرایند ترمیم زخم را کندتر میکند، پس چند هفته پیش از عمل، بهتر است سیگار کنار گذاشته شود و نوشیدنی های الکلی استفاده نشوند.
نحوه جراحی ماستکتومی
جراحی پستان را میتوان به روشهای متعددی انجام داد، حین جراحی، بسته به شرایط بیمار و دیدگاه جراح، تمام یا بخشی از پستان برداشته شود و همچنین در مواردی، غدد لنفاوی زیر بغل هم خارج میشوند تا بررسی شود که آیا آن ناحیه درگیر سلول سرطانی هست یا خیر، مراحل جراحی پستان عبارت است از:
ارزیابی و آماده سازی بیمار
پیش از جراحی، پزشک وضعیت عمومی بیمار، نتایج سونوگرافی یا سایر تصویربرداری ها و محل دقیق ضایعه را بررسی میکند و همچنین آزمایش های لازم انجام شده و درباره داروهای مصرفی، بیماری های زمینهای و نحوه بیهوشی تصمیمگیری میشود و در این مرحله، بیمار دستورالعمل های لازم برای آمادگی قبل از عمل را نیز دریافت میکند.
بیهوشی
ماستکتومی تحت بیهوشی عمومی انجام میشود؛ بنابراین بیمار در طول عمل کاملا در خواب است و هیچگونه درد یا ناراحتی احساس نمیکند، تیم بیهوشی در تمام مدت جراحی، علائم حیاتی بیمار را به طور مداوم کنترل میکند تا عمل با حداکثر ایمنی انجام شود.
ایجاد برش
پس از آماده سازی ناحیه جراحی، جراح برشی را در مناسب ترین محل ایجاد میکند تا دسترسی کافی به آبسه، کیست یا بافت آسیب دیده داشته باشد و محل برش بهگونهای انتخاب میشود که ضمن دسترسی مناسب، تا حد امکان از نظر زیبایی نیز کمترین اثر اسکار روی پستان باقی بماند.
برداشتن بافت پستان
در این مرحله، بافت پستان بر اساس نوع ماستکتومی خارج میشود و در برخی روشها فقط بافت پستان برداشته میشود، در حالی که در برخی دیگر ممکن است نوک پستان، هاله اطراف آن یا بخشی از پوست نیز خارج شود، اگر سرطان به غدد لنفاوی مشکوک باشد، نمونه برداری از غدد لنفاوی نگهبان یا تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل نیز هم زمان انجام میشود.
بازسازی پستان
اگر بیمار کاندید بازسازی فوری باشد، پس از پایان ماستکتومی، جراح پلاستیک بازسازی پستان را با استفاده از پروتز یا بافت های بدن آغاز میکند و در برخی بیماران نیز بازسازی به زمان دیگری و پس از تکمیل درمان هایی مانند شیمیدرمانی یا رادیوتراپی موکول میشود.
قرار دادن لوله تخلیه و بخیه زدن
پس از تخلیه ضایعه، محل جراحی با محلول های استریل شست و شو داده میشود تا بقایای ترشحات و آلودگیها از بین بروند، سپس خونریزی کنترل شده و در صورت نیاز، برای جلوگیری از تجمع مجدد ترشحات یا مایعات، درن یا لوله تخلیه به طور موقت در محل جراحی قرار داده میشود.
بخیه و پانسمان محل جراحی
در پایان، برش جراحی با بخیه بسته شده و روی آن پانسمان استریل قرار میگیرد، نوع بخیه به شرایط زخم و نظر جراح بستگی دارد و از بخیه های جذبی یا غیرجذبی استفاده میشود، پس از عمل، بیمار توصیه های لازم درباره تعویض پانسمان، مصرف داروها و مراقبت از زخم را دریافت میکند تا روند ترمیم به بهترین شکل انجام شود.
نکات مراقبتی بعد از جراحی تخلیه پستان
پس از جراحی تخلیه پستان، توجه به مراقبتهای ویژه، در بهبود اوضاع روحی و جسمی بیمار موثر است و رعایت چنین مراقبت هایی روند بهبودی را تسریع کرده و ریسک بعضی عوارض را کاهش میدهد و مهمترین نکات مراقبتی به شرح زیر هستند:
- برش ها را به دقت بررسی کنید و اگر بخیه ها یا پانسمان دچار ترشح، قرمزی یا بوی بد شدهاند، سریع با پزشک تماس بگیرید.
- محل زخم را خشک و تمیز نگه دارید.
- پانسمان را طبق دستور پزشک تعویض کنید.
- شستن دستها پیش از دست زدن به برشها ضروری است.
- تا چند هفته از بلند کردن وسایل سنگین خودداری کنید، چرا که این کار باعث کشش روی محل بخیه و افزایش درد یا ورم میشود.
- درد اوایل پس از جراحی، موضوعی معمول است که با مصرف داروهای ضد درد کنترل میشود و زودتر از موعد و به طور خودسرانه مسکن را قطع نکنید.
- درنها را طبق توصیه پزشک تخلیه کنید و مراقب علائم عفونت باشید.
- تمرینات ملایم برای حرکت بازو و جلوگیری از سفتی عضلات انجام دهید.
- برای کاهش تورم، هنگام استراحت سر و شانه را کمی بالاتر از سطح بدن نگه دارید.
- رژیم غذایی سالم و غنی از پروتئین، ویتامین C و روی داشته باشید تا روند بهبود زخم تسریع شود.
- در روزهای اول، بهتر است پزشک یا پرستار وضعیت پانسمان و درن را بررسی کند و زمان مجاز برای استحمام را به شما اعلام کند.
اهمیت جراحی تخلیه پستان
جراحی پستان یا ماستکتومی گزینهای موثر برای درمان یا پیشگیری از سرطان پستان است که با در نظر گرفتن شرایط بیمار، اندازه و نوع تومور، و سلامت عمومی فرد انجام میگیرد و این فرایند شامل آمادگی های پیش از عمل تا روش های مختلف جراحی است که با هدف از بین بردن سلول های سرطانی و حفظ بافت انجام میشود.
رعایت مراقبت های پس از عمل، بررسی منظم زخم و پرهیز از فشار بر ناحیه، در تسریع بهبودی موثر است و نظر تخصصی جراحی و متخصصانی همچون دکتر فرضعلی زاده در انتخاب درمان و کاهش خطر عود نقش زیادی دارد و منجر به افزایش اطمینان میشود.
عوارض ماستکتومی
جراحی تخلیه پستان در صورتی که توسط جراح باتجربه و با رعایت اصول پزشکی انجام شود، ایمن است و عوارض جدی به ندرت رخ میدهد. با این حال، مانند هر عمل جراحی دیگری، احتمال بروز برخی عوارض وجود دارد که آگاهی از آنها به تشخیص و درمان به موقع کمک میکند:
- احساس درد، تورم و حساسیت در چند روز اول طبیعی است و با داروهای تجویز شده و مراقبت مناسب برطرف میشود.
- در برخی بیماران ممکن است خون در محل جراحی جمع شود و در موارد خاص نیاز به تخلیه یا درمان تکمیلی داشته باشد.
- اگر مراقبت های پس از عمل به درستی رعایت نشود، احتمال بروز عفونت وجود دارد که با آنتی بیوتیک یا در موارد شدید، درمان های بیشتر کنترل میشود.
- گاهی مایع شفاف در محل جراحی جمع میشود که به مرور جذب میشود یا در صورت حجم زیاد، توسط پزشک تخلیه میگردد.
- باقی ماندن جای برش تا حدی طبیعی است، اما با تکنیک مناسب جراحی و مراقبت صحیح، اسکار به مرور کمرنگتر میشود.
- اگر همزمان غدد لنفاوی زیر بغل برداشته شوند، به دلیل اختلال در تخلیه مایع لنفاوی، بازو در سمت جراحی دچار تورم میشود و این عارضه با مراقبت مناسب و فیزیوتراپی قابل کنترل است
- در افراد سیگاری، مبتلایان به دیابت یا افرادی با ضعف سیستم ایمنی، روند بهبود زخم کندتر از حد معمول است.
- بسته به وسعت جراحی، تغییرات خفیفی در ظاهر یا حس پستان ایجاد میشود که در بسیاری از موارد با گذشت زمان بهبود مییابد.
سوالات متداول
هیچ روشی برای درمان سرطان قطعی نیست که خطر عود را به صفر برساند، اما حذف کامل بافت پستان احتمال عود را کم میکند و همچنین شیمی درمانی و رادیوتراپی پس از جراحی خطر را کمتر میکنند.
معمولا یک تا دو هفته زمان نیاز است تا درد محل عمل کمتر شود و انجام کارهای سبک و روزمره، محدودیتی ندارد؛ اما فعالیت های سنگین یا حرکاتی که موجب کشش بالای بازو میشوند، چند هفتهای باید کنار گذاشته شوند.
در مردان نیز امکان بروز سرطان پستان وجود دارد البته با شیوع کمتر و در چنین شرایطی، بنا بر نظر پزشک، ماستکتومی صورت میگیرد و بسته به نوع توده و میزان گستردگی سلولهای سرطانی تعیین میشود.
امروزه با کمک روش های جراحی ترمیمی یا پروتز سینه، امکان شکل دهی دوباره به ناحیه سینه مهیا است، بعضی بیماران بلافاصله در همان جلسه جراحی تخلیه پستان، بازسازی را انجام میدهند و برخی دیگر ترجیح میدهند مدتی بعد از پشت سر گذاشتن دوره نقاهت و درمانهای تکمیلی، این عمل را انجام دهند.
در نهایت…
جراحی تخلیه پستان یا ماستکتومی یک روش درمانی برای سرطان پستان یا کاهش خطر آن در افراد پرخطر است و این جراحی انواع مختلفی دارد و بسته به شرایط بیمار انتخاب میشود که مراقبت های پس از جراحی شامل کنترل درد، پیشگیری از عفونت، تمرینات حرکتی برای جلوگیری از سفتی عضلات و مراقبت از سلامت روان مهم است و همچنین پیگیریهای منظم پزشکی و رعایت توصیههای پزشک برای بهبود سریعتر و کاهش عوارض ضروری است.
